Op 12 februari komen alle 27 EU-leiders bijeen voor een informele retraite in het kasteel van Alden Biesen in de provincie Limburg. Officieel is de bijeenkomst gericht op concurrentiekracht, maar in werkelijkheid zal de aandacht uitgaan naar het versnellen van de afbouw van EU-wetgeving die bedoeld is om natuur, volksgezondheid en onze samenleving in Europa te beschermen.
De besprekingen volgen op een overeenkomst tussen de Italiaanse en Duitse politieke leiders en komen te midden van een ongekende aanval op milieuwetten. Sinds de Europese verkiezingen van 2024 beschouwen veel beleidsmakers milieubescherming als een economische last in plaats van een publieke noodzaak voor gemeenschappen in de hele EU. De gevolgen van deregulering zullen ernstig zijn voor EU-burgers. Van gezondheidsproblemen op lange termijn tot hogere verzekeringspremies en een grotere blootstelling aan klimaatgerelateerde risico's: het zijn de mensen die de prijs zullen betalen voor de versoepeling van de milieuwetgeving.
Een Europese burgerpetitie die wordt ondersteund door meerdere milieu-ngo's, heeft inmiddels meer dan 175.000 handtekeningen verzameld, waaruit blijkt dat burgers zich grote zorgen maken over de afzwakking van de milieuwetgeving.
Een strijd tussen generaties
Voorafgaand aan de bijeenkomst van de leiders verzamelden sympathisanten van Natuurpunt, WWF EU, Friends of the Earth Europe en Grandparents for Climate zich aan het hek van de retraite om te protesteren tegen de roekeloze beleidsagenda van onze Europese machthebbers. De organisaties verwerpen de dereguleringsmaatregelen die de volksgezondheid, sociale rechtvaardigheid en het milieu opofferen ten gunste van vervuilende bedrijven en hun politieke bondgenoten. De Europese regeringen moeten het welzijn van de burgers vertegenwoordigen en zich niet laten intimideren door bedrijfslobby’s, maar opkomen voor de mensen en zich inzetten voor de bescherming van de natuur en het milieu.
"Ik ben hier omdat ik wil dat de politieke beslissingen die vandaag worden genomen, een wereld beschermen waarin mijn kleinkinderen waardig kunnen leven." - Thérèse Snoy, oprichtster van Grandparents for Climate Belgium.
"Door de toenemende opwarming van de aarde hebben we te maken met veel periodes van droogte en zijn er al verschillende dorpen waar scheuren in huizen beginnen te ontstaan. Ja, dit zijn ontwikkelingen die we niet graag zien gebeuren. En we zouden graag zien dat Europa doortastende maatregelen neemt om dit te voorkomen." — Wim Aerts, voorzitter van Grootouders voor het Klimaat.
"We hebben Europese leiders nodig die opkomen voor subsidies en regelgeving die mensen op korte en lange termijn ten goede komen, in plaats van mee te gaan in de schijnbewegingen van de Europese Commissie die bestaande programma's en wetgevingen schrappen, en middelen herbestemmen voor vervuilende industriële prioriteiten. Het belangrijkste is dat deze terugtrekking wordt aangegrepen om ervoor te zorgen dat de EU haar eigen democratische waarden van transparantie en rechtvaardigheid hooghoudt." — aldus Mute Schimpf, campagnevoerder bij Friends of the Earth Europe.
Gegevens en cijfers
Waarom het de burgers zijn die de prijs zullen betalen voor het terugdraaien van EU-regels
Beleidsmakersbewerendathetafzwakkenvanmilieuwettenbedoeldisomgeldtebesparen en de Europese economie te beschermen. Maar de cijfers vertellen een ander verhaal: een handvol machtige spelers zal hiervan profiteren, terwijl de rest van de samenleving de enorme kosten moet dragen.
De kosten van het vertragen van milieuwetgeving lopen hoog op met een jaarlijks bedrag van minstens 180 miljard euro. Deze kosten zijn het gevolg van lucht- en waterverontreiniging, afval en natuurdegradatie. Het uitstellen van wetten komt met een hoog prijskaartje. Zo zal het uitstellen van de EU-ontbossingsverordening (EUDR) in 2025 bijvoorbeeldleiden tot het verlies van bijna 50 miljoen bomen en 16,8 miljoen ton CO2 in de atmosfeer uitstoten, wat overeenkomt met de jaarlijkse uitstoot van meer dan 3,5 miljoen benzineauto's. Als regeringen de EU-wetgeving zouden naleven, zou er jaarlijks minstens 60 miljard euro worden bespaard: de uitvoering zou naar schatting ongeveer 122 miljard euro per jaar kosten.
Uit gegevens blijkt dat de kosten van niets doen veel hoger zijn dan de kosten van de uitvoering van milieuregels. De bescherming van de natuur is van cruciaal belang om de gevolgen van de klimaatverandering voor onze economie te beperken. De economische verliezen als gevolg van de klimaatverandering zijn sinds 2006 verviervoudigd, aangezien extreme weersomstandigheden steeds vaker voorkomen in heel Europa, en steeds ernstiger worden. Vorig jaar alleen hebben droogtes, overstromingen en bosbranden 43 miljard euro aan schade veroorzaakt. Volgens een studie van econoom Sigrid Stagl zal het uitblijven van klimaatregelgeving in Europa oplopen tot 5,6 biljoen euro in 2050, als de huidige politieke trends zich voortzetten. In plaats van deze escalerende risico's aan te pakken, stellen de Europese instellingen klimaatadaptatie uit om de verantwoordelijke industrieën te beschermen, wat enorme kosten voor de samenleving met zich meebrengt.
"Investeren in de natuur is geen luxe, maar een economische strategie met een hoog rendement. Toch zijn EU-leiders afkerig voor wetgeving die de volksgezondheid en de levenskwaliteit verbetert", aldus Sabien Leemans, manager biodiversiteit bij WWF EU. "Vooral de afbraak van de natuur en klimaatverandering moeten worden benaderd als een noodsituatie voor volksgezondheid. Een op de tien vroegtijdige sterfgevallen in Europa is gerelateerd aan vervuiling."
De terugdraaiingsagenda van de EU brengt de gezondheid van burgers in de hele Unie in gevaar. Tegenwoordig is een op de vijf Europeanen kwetsbaar voor natuurrampen zoals bosbranden, aardbevingen en overstromingen. Kwetsbare groepen, waaronder ouderen en kinderen, lopen een groter risico om hieraan blootgesteld te worden. Het Europees Milieuagentschap meldt dat extreme weersomstandigheden de afgelopen 40 jaar in Europa tot 145.000 doden hebben veroorzaakt, voornamelijk als gevolg van hittegolven.
Het belangrijkste is dat het merendeel van de slachtoffers grotendeels te voorkomen is.
De Demer-vallei: een voorbeeldstudie over het tastbare rendement van EU-investeringen in de natuur
De retraite van de EU-leiders vindt plaats in de regio van de Demervallei, een natuurreservaat dat beschermd wordt door Europese-milieuwetgeving. Het gebied, dat doorkruist wordt door de Demer, was vroeger erg kwetsbaar voor overstromingen, wat een groot risico vormde voor de omliggende gemeenschappen.
Volgens een studie van WWF-België en de natuurbeschermingsorganisaties Natagora en Natuurpunt heeft elke euro die in het behoud van de regio is geïnvesteerd, acht euro aan economisch rendement opgeleverd. De EU-investeringen in de Demervallei hebben tot nu toe 1,19 miljoen euro aan overstromingsschade voorkomen, 743.000 euro aan toeristische inkomsten gegenereerd en de waarde van onroerend goed in de regio doen stijgen.
De voordelen voor de bewoners reiken verder dan economische overwegingen. Door de verbeterde lucht- en waterkwaliteit en de grotere koolstofopslag is de druk op de lokale gezondheidszorg afgenomen, waardoor er minder doktersbezoeken nodig zijn en naar schatting 40.000 euro aan gezondheidszorgkosten wordt bespaard, aldus deskundigen.
Meer over de politieke context
Toen de Europese Commissie in februari 2025 haar allereerste omnibusvoorstel publiceerde, werd duidelijk dat de Europese beleidsmakers het inzette op volledige deregulering. Het doel van dit obscure beleidsmechanisme is om duurzaamheidsrichtlijnen te verzwakken of af te schaffen, waardoor bedrijven verantwoordelijk worden gehouden voor de schade die hun bedrijfsactiviteiten toebrengen aan de natuur, het klimaat en de mens.
Cruciaal is dat de EU-instellingen het voorstel hebben goedgekeurd zonder openbare raadpleging of betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld en belanghebbenden. De toezichthouder van de EU-instellingen heeft Omnibus I scherp bekritiseerd en geconcludeerd dat het in strijd is met de fundamentele beginselen van goed bestuur, waaronder transparante, inclusieve en op feiten gebaseerde wetgeving.
Er liggen nu tien Omnibus-voorstellen op tafel, die een directe bedreiging vormen voor de bescherming die we nodig hebben voor een leefbare planeet voor de volgende generaties. Deze initiatieven duiden ook op de opkomst van een politieke cultuur die zich steeds minder aantrekt van de democratische normen en beginselen van de EU. Als gevolg daarvan worden tal van democratisch goedgekeurde milieuwetten vertraagd en afgezwakt. Sommige zullen na dertig jaar wellicht helemaal worden geschrapt.
Tijdslijn
2024
- 20 februari — Verklaring van Antwerpen | 73 industrieën eisen een "Europese industriële deal" tijdens de eerste "Europese industriële top"
- 18 juli — Herverkiezing van Ursula von der Leyen door het Europees Parlement | Sterke focus op Europeesconcurrentievermogen en herindustrialisering
- 1 december — Europese Commissie treedt in functie | Deregulering en industrie-eisen staan centraal in het vijfjarige mandaat
2025
- 26 februari - Europese Commissie lanceert Clean Industrial Deal
- 26 februari - Eerste omnibusvoorstel ziet het levenslicht | Voorstel van de Commissie om regels voor duurzaamheid van bedrijven te versoepelen
- 20 maart - EU-leiders roepen op tot meer vereenvoudigingsinitiatieven en lastenverlichting | Conclusies van de Europese Raad verwijzen naar willekeurige doelstellingen voor lastenverlichting
- 27 november - EU-ombudsman constateert wanbeheer in de manier waarop de Europese Commissie haar eerste omnibusvoorstel heeft behandeld | Commissie heeft haar eigen regels inzake onderbouwde wetgeving niet nageleefd
- 10 december - Publicatie van het omnibusvoorstel inzake milieu | Commissie kondigt aan dat zij de biodiversiteitsregels aan een "stresstest" zal onderwerpen en de EU-waterregels zal herzien
- 16 december - Publicatie van het omnibusvoorstel inzake levensmiddelen en diervoeders | Commissie stelt voor om enkele van de meest fundamentele beschermingsmaatregelen van de EU tegen pesticiden die ons voedsel, water en de natuur vervuilen, af te zwakken
2026
- 11 februari - Derde Europese industrieconferentie in Antwerpen | EU-leiders ontmoeten
EU-bedrijfsleiders - 12 februari - Retraite van EU-leiders | Georganiseerd door Antonio Costa, voorzitter van de Europese Raad, om te praten over concurrentievermogen en verdere vereenvoudigingsinitiatieven
